Morenowy Raj - Ocena rozwoju dziecka

Ocena rozwoju dziecka przedszkolnego



Rodzice zawsze zadają pytanie – jak upewnić się, że rozwój dziecka przebiega prawidłowo? Pedagodzy też czasem chcą wiedzieć, jak dokonać ogólnej oceny rozwoju poszczególnych dzieci, która pomogłaby im spojrzeć na określaną sytuację czy „złe zachowanie” dziecka w szerszej perspektywie jego typowego funkcjonowania. Prof. Lilian G. Katz wyszczególniła jedenaście „wskaźników" do diagnozowania postępów dziecka. Proponowana lista nie jest narzędziem (badawczym) diagnostycznym, ale można ją wykorzystać jako podstawę do rozmowy między pedagogami oraz podstawę do rozmowy między pedagogami oraz między pedagogami i rodzicami na temat dostrzeganych przez nich aspektów rozwoju i postępów w nauce. „Wskaźniki”, które poniżej zostaną wymienione dotyczą oceny czy rozwój dziecka przebiega prawidłowo w danej chwili, czyli poniższe czynniki traktowane łącznie, wskazują, czy z dzieckiem wszystko jest w porządku w momencie obserwacji. W długotrwałym procesie rozwoju dzieciom, które wykazują normalne zdolności fizyczne i intelektualne zdarzają się lepsze i gorsze chwile, które czasem wymagają specjalnej uwagi. Pewne kłopoty w poniższych kategoriach nie stanowią powodu do niepokoju, a co więcej kłopoty występujące w kilku kategoriach też nie są oznaką nieodwracalnych problemów. Kłopoty te pozwalają zorientować się, że z różnorodnych powodów występuje u dziecka rozdźwięk między aktualną sytuacją życiową, a jego potrzebami rozwojowymi.

1. SEN

Czy dziecko łatwo zasypia i budzi się wypoczęte, gotowe, by zacząć nowy dzień? Jeśli dziecko na ogół zasypia dobrze, a rano jest pełne energii – to znak, że czuje się zadowolone z życia. Natomiast częściej występująca bezsenność lub poranne kapryszenie może oznaczać, że dziecko zmaga się z nadmiernym stresem, wobec czego wskazana byłaby pewna zmiana w jego trybie życia.


2. ODŻYWIANIE

Czy dziecko je z apetytem? Opuszczanie od czasu do czasu jakiegoś posiłku czy chwilowa niechęć do jedzenia nie stanowi powodu do niepokoju. Natomiast naszą uwagę powinno zwrócić dziecko, które tygodniami pochłania ogromne porcje, jak gdyby głód zaglądał mu w oczy lub, któremu nigdy nic nie smakuje lub dziobie jedzenie jak ptaszek.
Pożywienie ma dostarczać organizmowi energii niezbędnej do prawidłowego funkcjonowania, ale kwestia jedzenia nie powinna urastać do rangi nadrzędnej w kontaktach między dzieckiem a dorosłymi. Pewne nieregularności w przyjmowaniu posiłków nie są powodem do niepokoju, o ile ogólny bilans żywieniowy dziecka jest prawidłowy.

3. POTRZEBY FIZJOLOGICZNE

Czy na ogół, dziecko kontroluje czynności wydalania, zwłaszcza w ciągu dnia? Zdarzające się od czasu do czasu „wpadki” są najzupełniej naturalne, zwłaszcza, gdy ich przyczyną jest nadmierne przyjmowanie płynów, niestrawność lub zbytnie zaabsorbowanie zabawą. Należy pamiętać, że dzieci, które dobrze sypiają, często potrzebują więcej czasu, by nauczyć się kontrolować swoje potrzeby fizjologiczne w porze nocnej.

4. SKALA UCZUĆ

Czy dziecko przeżywa różne emocje? Czy potrafi okazać radość, gniew, smutek, przygnębienie, entuzjazm, ożywienie itp.? (oczywiście nie wszystko na raz w ciągu jednego dnia!). Powody do niepokoju może dawać dziecko, które wiecznie się złości lub jest wiecznie skwaszone, wiecznie rozbawione lub wiecznie w euforii. Przeżywanie smutku oznacza obecność uczucia przywiązania i troski o innych. Emocje te stanowią ważne oznaki prawidłowego rozwoju. Tak, więc mała intensywność uczuć, brak ich zróżnicowania lub stałe natężenie mogą sygnalizować początek depresji.

5. UROZMAICONA ZABAWA

Czy z upływem czasu urozmaica swoje zabawy? Czy dziecko dodaje nowe elementy, nawet jeśli korzysta z tych samych zabawek bądź materiałów? Ulepszanie i urozmaicanie zabawy to sygnał, że dziecko czuje się wystarczająco bezpiecznie by „podjąć grę z własnym otoczeniem”. Natomiast, jeśli zabawa jest schematyczna, jeśli występuje wciąż ta sama kolejność czynności z użyciem tych samych elementów, to emocje dziecka prawdopodobnie utknęły „na biegu jałowym” i nieodzowna jest chwilowa specjalistyczna pomoc.

6. CIEKAWOŚĆ

Czy od czasu do czasu dziecko wykazuje ciekawość, skłonność do ryzyka, a nawet psot? Jeśli takie zachowanie dziecka występuje regularnie, to może świadczyć o próbie określenia granic. Jeśli dziecko nigdy nie sprawdza, jak daleko, może się posunąć i nigdy nie zagląda tam, gdzie mu nie wolno – wówczas nie podejmuje wysiłku określenia granic w stopniu koniecznym do prawidłowego rozwoju, zapewne ze strachu przed karą lub z powodu przesadnej sumienności.

7. REAKCJA NA AUTORYTET

Czy dziecko na ogół akceptuje autorytet dorosłych? Jeżeli występują od czasu do czasu przypadki postawienia na swoim przez dziecko, ale w końcu ulega osobie dorosłej, to jest to oznaką prawidłowego przebiegu procesu socjalizacji. Natomiast sytuacja, w której dziecko bez mrugnięcia akceptuje wszystkie żądania czy ograniczenia dorosłych, może wynikać z nadmiernego lęku, obawy, braku pewności siebie lub obniżonego poziomu ciekawości.

8. PRZYJAŹŃ

Czy dziecko nawiązuje, podtrzymuje, lubi kontakty z innymi dziećmi? Jeżeli dziecko bawi się samo, to fakt ten nie stanowi powodu do niepokoju, o ile samotność w zabawie nie wynika z nadmiernego lęku przed kontaktem z rówieśnikami lub z niewystarczająco wykształconych postaw społecznych. Z kolei dziecko, które często podkreśla swoją wyższość nad innymi, może tym samym sygnalizować brak pewności siebie, poczucie zagrożenia utratą uprzywilejowanej pozycji lub obawę, że nie da rady sprostać wygórowanym oczekiwaniom rodziców. Do zawarcia i podtrzymania przyjaźni potrzeba sporych umiejętności społeczno – poznawczych. Przebywanie w towarzystwie rówieśników samo w sobie nie gwarantuje ich opanowania, czasem trzeba niektóre dzieci w tym celu dodatkowo zdopingować.

9. ZAINTERESOWANIE

Czy dziecko przejawia trwałe zainteresowanie, zaangażowanie, światem zewnętrznym? Czy wzrostowi zainteresowania towarzyszy wydłużony czas udziału w zabawie lub zajęciach? Wzrastające trwałe zainteresowanie oglądaniem telewizji lub innymi biernymi rozrywkami, może sygnalizować istnienie problemów wymagających interwencji. Dziecko, które wykazuje brak zainteresowania lub szybko je traci albo rzadko doprowadza swoje przedsięwzięcia do końca, także może wymagać pomocy dorosłych osób.

10. SPONTANICZNOŚĆ UCZUĆ

Czy dziecko spontanicznie wyraża to, co czuje do swojego opiekuna? Chodzi tu o niewymuszoną deklarację uczuć. W zależności od rodziny, kręgu kulturowego i grupy społecznej deklaracja uczuć może przybierać różne formy. Niemniej jednak polega to na tym, że dziecko, które rozwija się prawidłowo, na ogół sygnalizuje od czasu do czasu ważnym dla siebie osobom, że je kocha i że lubi być z nimi lub blisko nich. Jest to sygnał, że dziecko dobrze się czuje w świecie, a życie sprawia mu przyjemność.
Natomiast, jeżeli dziecko jest nadmiernie wylewne, to może sugerować, że nie jest pewne, na ile silne są więzy łączące je z innymi. Należy wówczas przyjrzeć się kontaktom interpersonalnym dziecka


11. CZERPANIE PRZYJEMNOŚCI Z ŻYCIA

Czy dziecko potrafi – umie się cieszyć dobrymi stronami życia? Dzieciom z reguły przyjemność sprawiają zabawy z innymi, udział w imprezach, poznawanie nowych miejsc, nowych rzeczy i nowych zabawach itp. Bywa, że w/w sytuacje łączą się z pewnymi niedogodnościami dla dziecka ( np. dziecko jest nieśmiałe, nie lubi pewnych potraw, boi się koszmarów itp.), ale jeśli nie przeszkadza mu to cieszyć się z uczestnictwa w zabawie, to można przypuszczać, że przy niewielkim wsparciu osoby dorosłej problem z czasem się rozwiąże. Natomiast, jeśli problemy tego rodzaju psują dziecku całą zabawę, wówczas konieczna jest interwencja osoby dorosłej.

 

 


Nie można tzn. nie da się dokonać oceny, czy sytuacja dziecka wymaga specjalnej bądź specjalistycznej interwencji na podstawie jedno – czy dwudniowej obserwacji. W przypadku trzylatków należy poświęcić około trzech tygodni, by ocenić ich funkcjonowanie na podstawie przedstawionych wyżej kryteriów, w przypadku czterolatków należy poświęcić cztery tygodnie, u pięciolatków pięć tygodni.

Opracowała  Maria Wójcik - Plata
Na podstawie Małe dziecko – znaczenie wczesnej edukacji
Pod redakcją Teresy Ogrodzińskiej